أبو المكارم محمود بن أبي المكارم حسنى واعظ
پيشگفتار 58
دقائق التأويل و حقائق التنزيل ( فارسى )
دانش پژوه ( و ) بهاء الدّين علمى أنواري ) چنين باز شناسانيده شده : نسخ كهن سدهء 5 و 6 ، عنوان مشكى و زنگار ، نشان و آيات شنگرف ، آغاز افتاده ( از سورهء بقره تا اسرى و قصهء معراج است ) در 385 گ 7 س ، اندازه 11 * 18 ، 16 * 23 ، كاغذ سفيد كهنه ، جلد تيماج قرمز و مقوايى ، عطف و دور تيماج قهوهاى ( 18393 ) . دقائق التّأويل و حقايق التّنزيل ( عربى - تفسير ) از قوام علوى رازى ، مؤلّف بلابل القلاقل كه در ذريعه ( 3 : 14 ) از اين يكى ياد شده و مىگويند كه هم اكنون در تهران نسخهاى از آن هست . و در إجازات بحار ( ص 174 ) در بارهء آن گفته شده كه از « اشراف سبعه » و « بهائيه » است و نيز از اوست هداية العوام في عقائد الأنام ( در ص 733 همين نسخه ) در آغاز چنين آمده : از تصنيف كتاب بلابل القلاقل فراغت يافت هم آن عزيز على بن ابى طالب صادق كى داعى ما بود بر تصنيف كتاب اشارت كرد . در ص 733 چنين آمده : . . . و گفتهاند مراد از ذا القربى فاطمه است . . . اين آيت منزل شد رسول صلّى اللّه عليه و آله فدك و عوالى فدك به فاطمه داد . . . و اين قصه در كتاب بلابل القلاقل و كتاب هداية العوام في عقائد الأنام مستوفى بيان كردهايم ، در اين تفسير آيات « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا » و « إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا » و « الم تر » را گرد آورده و شرح داده است و در بارهء خلافت و ولايت على - عليه السّلام - به روش شيعى امامى با سؤال و جواب و شأن نزول آيات است و در آن آمده است كه « صاحب تفسير لباب رو در كفر دارد » . 138 مىگويم : بطبع ، با توضيحات پيشين ما ، روشن شده است كه نسبت دادن خطّ دستنوشت دقائق التّأويل به سدههاى پنجم و ششم ، ناشى از خطاى فهرستنگارست . چون يك « ريز فيلم / ميكروفيلم / microfilm ) » از اين دستنوشت در كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران هست ، ذكر آن به فهرستهاى دانشگاه نيز راه يافته است . در فهرست ميكروفيلمها ، زندهياد دانشپژوه نوشتهاند : دقايق التّأويل و حقايق التنزيل : قوام علوى رازى پردازندهء بلابل القلاقل و هداية العوام في عقائد الأنام ( ص 638 و 289 و 733 ) كه پس از بلابل القلاقل براى « عزيز على بن ابى طالب صادق كه داعى » او بوده است ساخته است ( راهنماى كتاب 16 : 516 ) دران از حليهء ابو نعيم و كشاف زمخشرى و كتاب الحجة ابو على و تفسير لباب و از ابن بحر و صاحب نظم و ابو الفضل رازى ياد شده است ( ص 41 و 119 و 150 و 189 و 254 و 255 و 410 و 492 و 546 و